Ruhrgebied cultuurhoofdstad 2010

 

RuhrtalRadweg, groene ader door oude industriemetropool

Het Ruhrgebied, onderdeel van de industriemetropool Rijn-Ruhr, kruispunt van hoofdverkeerswegen, cultuurhoofdstad 2010 en een fietsroute langs de rivier de Ruhr. Een bizarre combinatie boordevol verrassingen.

GPS-tracks:

www.routeyou.com/route/view/227557/fahrradweg-ruhrtalradweg-1.de

www.routeyou.com/route/view/227553/fahrradweg-ruhrtalradweg-2.de

www.routeyou.com/route/view/227559/fahrradweg-ruhrtalradweg-3.de

 

Ruhrgebied culturele hoofdstad 2010

De industriemetropool Rijn-Ruhr telt 10 miljoen mensen op 7000 m², 5,7 miljoen daarvan leven in het eigenlijke Ruhrgebied waarvan 2 miljoen in de steden Dusseldorf, Essen, Duisburg en Dortmund. Het huidige Ruhrgebied telt 11 grotere en 42 kleinere steden of gemeenten. Het omslaat het gebied ten zuiden van de rivier de Ruhr met de steden Witten, Hattingen en Hagen en de in het noorden gelegen handelssteden aan de 5000 jaar oude Hellweg tussen Duisburg en Paserborn: Duisburg, Mühlheim, Essen, Bochum en Dortmund. Nog verder naar het noorden stroomt de Emscher waaraan de steden Oberhausen, Gelsenkirchen, Herne, Castrop-Rauxel Bottrop, Gladbeck en Recklinghausen verbonden zijn. Hamm en Marl grenzen aan het Münsterland en in het westen vormen Rheinberg, Moers en Kamp-Lintfort de grens aan de Rijn. Het Ruhrgebied in de huidige hoedanigheid ontstaat omstreeks de jaren 1930, voortvloeiend uit een 100 jarige koolmijngeschiedenis en ijzerwinning, een geschiedenis van steenkool, staal, mensen en milieuverontreiniging. De zware industrie gaat teloor waardoor er meer plaats komt voor recreatie en natuur. De grauwe Ruhrmetropool ondergaat een gedaanteverwisseling en verandert in een hippe cultuurmetropool met 200 musea, 100 kunstgalerijen, 120 theaters, 100 concertzalen en 3.500 industriële monumenten, grote winkelcentra, pretparken, recreatiegebieden en een goed uitgebouwd netwerk … aan fietswegen.

De RuhrtalRadweg

De Ruhr is een zijrivier van de Rijn in de deelstaat Nordrhein-Westfalen en die in het Sauerland ontspringt, 3 km ten noordoosten van Winterberg. Hij stroomt van oost naar west met na 217 km in Duisburg de monding in de Rijn. Arnsberg is de toegangspoort tot het Sauerland, het land der duizend bergen, en ligt verdeeld over twee meanders van de rivier. De nieuwe stad ligt in de vlakte van de eerste meander. De oude stad met vele typische leisteenfaçades en -daken ligt in de volgende op een rotsrichel met op het hoogste punt de burchtruïne. Onder de brug in de Ruhr bevindt zich een sculptuur van een meermin, een relict uit 2008 van het jaarlijks wederkerende cultuurevenement Internationale kunstzomer Arnsberg dat plaats vindt tijdens de tweede helft van augustus.

GPS-bezitters kunnen de fietsroute downloaden van de website, maar NRW is het fietsbondsland bij uitstek en de bewegwijzering is dan ook subliem. Op onze driedaagse ontbrak geen enkele bord en reden we geen meter verkeerd. Onderweg staan we vele grote infopanelen met betrekking tot de Ruhrtalfietsroute, de bezienswaardigheden per gemeente, de fauna en flora, het ecologische leven in en aan de rivier, de teloorgegane industrie en zijn relicten, ...

Autoweg en laagscherende zwaluwen

 

De RuhrtalRadweg zelf is 230 kilometer lang, wat betekent dat hij haast natuurgetrouw de 217 km lange rivier volgt. We treffen het fietspad in Arnsberg dan ook aan op de Ruhroever en fietsen volledig de meander omheen de oude kern. De stad is omringd door het immense Arnsberger woud. Ook wij fietsen door enkele uitlopers daarvan die reiken tot aan de rivier. De kwaliteit van het grindpad is voortreffelijk. De Ruhr in Neheim onderging een renaturering, een terugkeer naar de natuur. In de rivier liggen minuscule eilandjes met daarop van uit de wortel vertakte wilgenbomen. Hier zien we een natuurfenomeen dat mij al zeer lang vreemd is. Immense zwaluwkolonies, duizenden kleine zwaluwen die de lucht zwart kleuren. Als Messerschmitts duiken ze naar de rivier en scheren in hoekige vluchten over het water. Een tijdje fietsen we tussen rivier en de door een bosstrook aan het oog onttrokken autoweg. Maar daarna verbreedt de riviervlakte. We passeren enkele landgoederen waar vele paarden de weiden begrazen. Maar ook talrijke ganzengroepen het sappige groen bewandelen. Bij een brug trekken enkele metalen kunstzinnige rietsprieten de aandacht. Tussen de metershoge graspluimen, staart een gigantische kastanjekleurige muskusrat mij beteuterd aan. Wij staan versteld van de natuurbelevenis langs de rivier. In Wickede wanen we ons even in de Far West waar een heuse saloon de naam Colorado draagt, ervoor staan een tipi en cowboywagen. Op weg naar Fröndenberg passeren we de ecologische kaasboerderij Wellie en in de stad zelf ligt het kettingmuseum, vroeger bekend voor het smeden van grote kettingen zoals scheepskettingen. Op een uitzonderlijk landelijk traject waar we de rivier uit het oog verliezen houden we even halt bij een mooie picknickbank achter een

infopaneel over het ecologische leven in het Ruhrdal. Een Duitse wereldreiziger uit het Westerwald, komende uit de andere richting, voegt zich bij ons. Noorwegen, Colorado, Australië, Afrika, Canada, … in alle uithoeken van de wereld had hij gefietst. Maar de RuhrRadweg, die hij voor het eerst fietst, bekoort hem duidelijk meer dan verwacht. Hij vertelt over de oude industrieën onderweg, de waterwerken, de metaalfabrieken en kunst op de Ruhrmeren. “Niet te geloven,

om deze prachtige route dicht bij huis te ontdekken moet ik eerst de halve aardbol rondfietsen” glundert hij. Wij zetten onze tocht verder door de uiterwaarden van de Ruhr naar Schwerte. Bij de historische kornbrennerei Bimberg, een historische graanjeneverbranderij met hoge oude bakstenen schoorsteenpijp, staan we volgens het infopaneel in het midden van de RuhrtalRadweg. Tussen de rivier en het oude centrum van Schwerte met zijn vakwerkhuizen hebben de stedelingen een stadstuinwijk aangelegd. Zo groot dat wij veronderstellen dat haast iedere bewoner hier zijn groenten eigen zaait. Mosterd uit Schwerte vinden we in de mosterdmolen. Het mosterdmuseum verhaalt de geschiedenis en dan is er nog het Ruhrtalmuseum dat verbonden is aan de rivier.

 

Waterkrachtcentrales en recreatiemeren

 

Via de stadstuinen van Schwerte gaat het terug naar de Ruhr en via enkele mooie goed berijdbare boswegen bereiken we het stuwmeer Hengstey. De Ruhr voorziet het Ruhrgebied van drinkwater en hiervoor pompt het Koepchenwerk water door enorme pijpen naar de hoger gelegen waterbekkens. Fietspad en wandelpad lopen gescheiden van elkaar op de beboste oever van het meer. Aan de stuwdam ontdekken we een oude waterkrachtcentrale. Wij steken over via één van de vele oude ijzeren spoorbruggen die nu als fiets- en voetgangersbrug fungeert. We fietsen nu een prachtig traject over de Ruhrpromenade van Herdecke, rijk aan eethuisjes, terrassen, rust- en picknickbanken. Je mag er van op aan dat bij lekker zonnig weer de Ruhr een uitgelezen plaats is voor dagjestoeristen, wandelaars en fietsers die in overvloed gebruik maken van de vele recreatiefaciliteiten. We maken even een afsteker naar de historische kern van Herdecke bestaande uit enkele straten met vakwerkhuizen. Een getuige uit de industrialisatie is het monumentale treinviaduct over de vallei aan het einde van de stad. Erachter bereiken we het Harkort-meer, het recreatieparadijs tussen Hagen, Wetter en Herdecke. Ook op de oeverpromenade in Wetter vinden we alle voorzieningen. Een nieuwe fietsbrug over de Ruhr leidt naar een prachtig traject doorheen een idyllisch rivierlandschap dat geklasseerd staat als natuurgebied. Het volgende tracé is dan weer een kennismaking met de oude industrieën met een grindpad langs het oude spoor met rechts de oude uit bakstenen opgetrokken waterkrachtcentrale Hohensstein en het over de vallei uittorende monument der mijnwerkers. Zeche Nachtigall dat staat voor een oude koolmijn waar nu het Westfaalse industriemuseum is in ondergebracht, is één van de ankerpunten van het industrieverleden op de RuhrtalRadweg. Bij de burchtruïne Hardenstein steken we met het voetveer opnieuw de Ruhr over. Even over het jaagpad fietsen en we staan bij het volgende stuwmeer, het Kemnader-meer. Een heus recreatiemeer met aan een inham een subtropisch zwembad, eet- en drankkraampjes, picknickzones en ligweiden. We keren in in één van de aan het meer gelegen eethuizen. Ik ga voor een typisch streekgerecht: leverkaas overbakken met een spiegelei, daarbij gebraden aardappelen en een Weizenbier mag ook niet ontbreken. Het aantal passerende fietsreizigers met bepakte fietsen tijdens onze middaglunch is niet bij te houden, wij zijn blijkbaar bijlange niet de enige trekkers die het kille ijsheiligenweer trotseren. Het meer versmalt en in een voormalige treinbedding komen we voorbij enkele schachten van een ijzermijn.
Hattingen

 

 Langs de rivier ligt het oude industriegebied. Enkele monumentale gebouwen kregen een nieuwe toekomst als museum, feesthal of zelfs restaurant. Één der hoogtepunten is het LWL-industriemuseum Heinrichshütte. Een dubbelmuseum met in een hal de expositie van Helden der Sehnsucht, een smacht naar de antieke helden met uiteraard Hercules als sterkhouder, helden uit de socialistische strijd, oorlogshelden, sporthelden, … tot TV- en superhelden uit de oude Comics-stripverhalen en de videogames zoals Robin Hood, Superman, Spiderman en Lana Croft. Op het terrein van de metaalfabriek lopen we letterlijk in de voetsporen van metaalarbeiders langs een achttal facetten in de ijzerverwerking; van het smeltproces tot het transport van een halfafgewerkt metaalproduct. Hierbij bestijgen we zelfs via een lift de drie etages van de open metaalconstructie rond de hoogoven. Als de open lift tergend lang omhooggetrokken tussen vier metalen peilers tussen het tweede en derde platform begint te schokken, krijgt mijn zelfzekerheid toch een dreun. Het panorama over de Ruhrvlakte en het dieptezicht op de wirwar aan ijzeren buizen, kokers, loopbruggen, trappen en balken laat mijn angstmoment overslaan naar euforie.

In fel contrast met het industriegeweld staat het onder monumentenzorg geplaatste vakwerkhuiscentrum van Hattingen. Het ene vakwerkhuis staat al wat schever dan het andere. Drie types vakwerkhuizen onderscheiden we: witte kalkhuizen met bruine houten balken en kleurrijk geverfde deuren, zwarte schaliehuizen of half en half. In de smalle straatjes met verborgen pleintjes en op het door trappen of slechts door een smalle doorgang bereikbare enig mooie kerkplein duiken overal leuke eethuisjes, terrasjes en restaurants op.

 
Kolen en staal
 

Het is miezerig en koud wanneer we tijdens het uitgebreide buffetontbijt naar buiten kijken. Banaan en yoghurt staan bovenaan op mijn ontbijtlijst, maar ik laat me ook verleiden tot omelet met spek en gebakken worstjes. Er wacht ons een prachtige tocht over jaagpaden en de dijken langs de rivier. Het water in de rivier staat na de regen vannacht beduidend hoger dan de dagen voorheen. Het reikt op plaatsen tot aan het fietspad. Een metalen treinbrug geeft toegang tot het Spoorwegmuseum Bochum-Dahlhausen. Op de treinsporen staan historische zwarte stoomlocomotieven en uit één der schoorstenen komt vieze geelbruine kolendamp. Naast de locomotieven op de sporen en in de hal, is er ook een expositieruimte met aandacht voor de geschiedenis van de stoomlocomotief. We fietsen haast continue op de Ruhroever en bereiken het laatste meer op de rivier, het Baldeney-meer. De treinsporen op de ijzeren brug zijn verdwenen. De sporen zijn van de houten draagbalken gehaald en tussen de geklonken metalen vakwerkbalken is een houten balustrade toegevoegd zodat we in alle veiligheid kunnen oversteken. We fietsen over een breed geasfalteerd oeverpad. Boven een zeilschool aan de overzijde prijkt het slot Baldeney. In het water liggen vier bewandelbare kunstwerken: een atoomduikboot, een Japans theehuis, een ijsberg en een Russisch laboratorium op een eilandje dat uit een verhaal van Jules Vernes lijkt te komen. Je moet er wel met een bootje naar toe roeien om erop te geraken, of zwemmen?. Aan het einde van het meer ligt de parel van de Ruhr Werden met zijn begin 20ste eeuwse herenhuizen en Art-Nouveau villa’s. Dat Nordrhein-Westfalen de fietsdeelstaat bij uitstek is merk je bij de oversteek van de Ruhr via een drukke verkeersweg. Op zulke plaatsen is het voetpad verbreed en deel je dat met de voetgangers. De stoepranden lopen schuin af bij de oversteekplaatsen en loodsen je via enkele verkeerslichten veilig naar het rustige vervolg van de fietsroute. Over het jaagpad gaat het naar Kettwig met zijn charmante historische kern. Daarna krijgen we een soort zanderige grindlandwegen te verwerken. Door de aanhoudende miezerige regen stroppen onze wielen in het natte mengsel van zand en grind. De laatste kilometers naar Mülheim vlotten niet echt. We fietsen onder de langste stalen brug van Europa door die in een lange bocht en op grote hoogte de vallei overspant. We verlaten de RuhrtalRadweg en volgen de bewegwijzering naar Mülheim station. Voor het Slot Broich waar je door het park fietst en het in een oude watertoren is ondergebrachte museum Camera Obscura blijf je op de RuhrtalRadweg en steek je langs de spoorweg de rivier over naar het centrum. Camera Obscura betekent donkere kamer en geeft de evolutie weer van stilstaand beeld tot bewegend beeld. Allerlei toestellen gemaakt om verbluffende optische effecten te creëren passeren de revue. Neem je de afsteker naar het centrum dan steek je over naar het sluizeneiland met op het einde het natuurkundige museum Haus Ruhrnatur en de Wasserbahnhof, de aanlegplaats voor de schepen van de ‘Weiße Flotte’. Te vermelden blijft nog het kunstmuseum en de voetgangerszone met moderne waterkunstwerken.

Om te eindigen een lovend woordje voor de fietsvriendelijke Duitse Bahn. We keren terug naar Arnsberg per trein. In 1 uur 40 minuten overbruggen we met twee regionale treinen mits één overstap in Bochum de afgelegde 162 fietskilometers. De fiets duw je zonder hinderlijk opstap in het met label voorziene fietscompartiment en snoer je met bagage en al vast met een veiligheidsriem. Dit, de uitbundige fauna en flora, de industriële monumenten, de historische kernen en de cultuursteden met een overaanbod aan musea maken van de RuhrtalRadweg een unieke fietsroute die zowel de eenzaten als de familiale fietsers ruimschoots zal bekoren.

Praktisch
 
ROUTE: RuhrtalRadweg Winterberg – Duisburg = 230 km; wij fietsten tussen Arnsberg en Mülheim am Ruhr = 162 km
ETAPPES: Arnsberg – Schwerte = 57 km
Schwerte – Hattingen = 53 km
Hattingen - Mülheim am Ruhr = 52 km
TERUG NAAR VERTREKPLAATS: Trein tussen Mülheim am Ruhr en Arnsberg met overstap in Dortmund. NRW-Länderticket voor een groep = € 35 (geldig tot 5 personen op alle regionale lijnen); fiets = € 4,50 per fiets
FIETSGIDSEN EN -KAARTEN: Topogids RuhrtalRadweg schaal 1:50000; tourgids met logies, gastronomie en allerhande fietsinformatie meegeleverd met topogids
INTERNET: www.ruhrtalradweg.de; www.ruhr-tourismus.de
MUSEA
www.lwl-industriemuseum.de
www.zeche-nachtigall.de
www.eisenbahnmuseum-bochum.de
www.museum-folkwang.essen.de
www.camera-obscura-muelheim.de 
www.dgeg.de
LOGIES: Hotel Reichshof: Bahnhofstrasse 32, D-58239 Schwerte, tel: +49 2304-16004, info@hotel-reichshof.de, www.hotel-reichshof.de 
Avantgarde-Hotel: Welperstraße 49, D-45525 Hattingen, tel: +49 2324-50970, avantgarde-hotel@t-online.de, www.avantgarde-hotel.de
ARRANGEMENTEN: www.ruhrtalradweg.de